Türkiye'de yılda 1 tonun üzerinde kimyasal madde imal eden ya da ithal eden her firmanın takvimi 30 Eylül 2026 tarihine kilitlenmiş durumda. Bakanlığın 6 Mart 2026 tarihli düzenlemesiyle getirilen bireysel geçici kayıt imkânı, tam kayıt dosyasını henüz tamamlayamamış işletmelere bu tarihe kadar Kimyasal Kayıt Sistemi (KKS) üzerinden geçici kayıt yapma ve piyasaya arz hakkını koruma şansı tanıyor. Bu tarihe kadar başvurusunu tamamlamayan firma, kayıt yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılmıyor.

Uygulamada çoğu firmanın kafasını karıştıran nokta şu: "Kayıt numarası" derken aslında maddeye sistem tarafından atanan resmî numara kastediliyor. Bu numaraya giden yolda geçici kayıt bir ara adım, tam kayıt ise sürecin nihai halkası. Eylül sonundaki eşik, tam numarayı değil, sizi süreç içinde tutan geçici kaydı ilgilendiriyor. Aşağıda kayıt numarasının ne olduğunu, 30 Eylül'ün tam olarak neyi kapsadığını ve numarayı almak için KKS üzerinde izlenen adımları sırasıyla ele alıyoruz.

KKDİK Kayıt Numarası Nedir, Ne İşe Yarar?

KKDİK, kimyasal maddelerin insan sağlığı ve çevre üzerindeki etkilerini kontrol altına almak için kurulan kayıt ve değerlendirme sistemidir. Sistemin temel mantığı basit: piyasaya bir madde süren firma, o maddenin ne olduğunu, hangi zararlılık sınıfına girdiğini ve güvenli kullanım koşullarını Bakanlığa beyan etmek zorunda. Bu beyan tamamlandığında maddeye bir kayıt numarası atanır ve firma o maddeyi yasal olarak piyasaya arz etme hakkını kazanır.

Kayıt numarası, tek bir belgeden ibaret değil. Maddenin Türkiye kimyasallar envanterinde tanımlanmış, izlenebilir ve mevzuata uygun biçimde dolaşımda olduğunu gösteren bir kimlik gibi düşünülebilir. Numarası olmayan bir madde, denetim karşısında "kayıtsız" konumundadır ve bu durum hem imalatçı hem ithalatçı için doğrudan yaptırım anlamına gelir.

Burada gözden kaçırılan bir ayrıntı var. Karışımlar tek başına tescil edilmez, ancak karışımın içindeki her bir madde yıllık 1 tonu aşıyorsa ayrı ayrı kayıt edilir. Yani "biz ürünü karışım olarak alıyoruz" diyen bir firma da, karışımın bileşenleri üzerinden yükümlü olabilir. Sistemin işleyişini ve yasal çerçevesini daha ayrıntılı görmek isterseniz KKDİK nedir başlıklı içeriğimiz iyi bir başlangıç noktası sunar.

Numaranın bir de ticari boyutu var. Tedarik zincirinde çalışan büyük alıcılar, aldıkları maddenin KKDİK kaydını sorguluyor. Kaydı bulunmayan bir tedarikçi, sözleşme yenilemede ya da yeni müşteri kazanmada belirgin biçimde geriye düşüyor. Dolayısıyla kayıt, yalnızca bir uyum yükümlülüğü değil, pazarda kalmanın da koşulu haline gelmiş durumda.

30 Eylül 2026 Son Tarihi Kimleri ve Neyi Kapsıyor?

Bu tarih, 5 Ağustos 2025'te yayımlanan Usul ve Esaslar'la güncellenen aşamalı takvimin kritik durağı. Takvim boyunca lider firma belirleme (31 Aralık 2025) ve lider firma geçici kaydı (31 Mart 2026) gibi eşikler tek tek geçildi. Geriye kalan ve şu an tüm sektörü ilgilendiren eşik, üye firmaların ve bireysel başvuru yapacak işletmelerin geçici kayıt tarihi olan 30 Eylül 2026.

Bakanlık, lider firma belirlenemeyen ya da ortak kayıt süreci tıkanan maddeler için pratik bir çıkış yolu açtı. Firmalar, gerekçelerini açıkça belirtmek koşuluyla bireysel geçici kayıtlarını tonaja bağlı olmadan bu tarihe kadar KKS üzerinden yapabiliyor. Buradaki "tonaja bağlı olmama" ifadesi önemli, çünkü 1 tonluk eşiği aşan her madde, miktarı ne olursa olsun bu kapsamda değerlendiriliyor.

Geçici kaydın işlevi, sizi süreç içinde tutmak ve piyasaya arzınızı kesintiye uğratmadan tam kayıt dosyanızı olgunlaştırmanız için zaman kazandırmak. Bir başka deyişle bu adım, tam kaydın yerine geçmez ama onu hazırlayacak nefes alanını yaratır. Eylül sonuna kadar geçici kaydını tamamlayan firma, tam kayıt için ilerideki tonaj bazlı tarihlere kadar yoluna devam edebilir.

Sık karşılaşılan bir yanılgıyı da baştan düzeltmek gerekiyor. Yurt dışındaki üreticinin AB REACH kaydının olması, Türkiye'de geçerli değildir. İthalatçı ya kendi adına kayıt yaptırır ya da üreticinin Türkiye'de atadığı tek temsilci üzerinden süreci yürütür. KKDİK ile REACH'in neden birbirinin yerine geçmediğini KKDİK ve REACH arasındaki farklar yazımızda ayrıntılı biçimde açıkladık.

Hangi İşletmeler KKDİK Kaydı Yaptırmak Zorunda?

Yükümlülük, firmanın ticaret unvanına ya da sektörüne göre değil, kimyasal madde zincirindeki rolüne ve yıllık miktarına göre belirlenir. Belirleyici eşik, madde başına yıllık 1 ton. Aşağıdaki rollerden birini taşıyan ve bu eşiği aşan işletmeler kayıt kapsamındadır:

• İmalatçılar: Türkiye'de yılda 1 ton ve üzeri kimyasal madde üreten firmalar. Ürettiği maddeyi kendisi kullansa bile yükümlülük doğar.
• İthalatçılar: Yurt dışından yılda 1 tonu aşan madde ya da madde içeren karışım getiren firmalar. Kayıt sorumluluğu doğrudan ithalatçıdadır.
• Tek temsilciler: Türkiye'de yerleşik olmayan üreticinin, ithalatçılarının yükümlülüğünü üstlenmek üzere atadığı yetkili temsilciler.
• Karışım üreticileri: Ürettiği karışımın içinde yıllık 1 tonu geçen tescile tabi madde bulunan işletmeler, bu maddeler üzerinden kapsama girer.
• Alt kullanıcılar: Doğrudan kayıt yükümlüsü olmasa da, kullandığı maddenin tedarik zincirinde kayıtlı olduğundan emin olmak ve güvenli kullanım koşullarına uymakla sorumludur.

Bu listeyi okurken şunu unutmamak gerekiyor: aynı firma birden fazla rolü aynı anda taşıyabilir. Hem üretim yapıp hem yurt dışından hammadde getiren bir tesis, hem imalatçı hem ithalatçı sıfatıyla ayrı ayrı değerlendirilir. Envanter çıkarılırken bu ikili konum çoğu zaman gözden kaçar ve eksik kayda yol açar.

Kapsam dışında kalan maddeler de var. Belirli tonajın altındaki maddeler, ara ürün niteliği taşıyan bazı bileşikler ve mevzuatta özel olarak istisna tutulan gruplar farklı değerlendirilir. Kendi maddelerinizin bu istisnalara girip girmediğini görmek için KKDİK kapsamına giren kimyasallar ve muafiyetler içeriğimizdeki ayrımları kontrol etmenizi öneririz.

KKS Üzerinden Bireysel Geçici Kayıt Nasıl Yapılır?

Kayıt işleminin tamamı, Bakanlığın Kimyasal Kayıt Sistemi (KKS) üzerinden elektronik ortamda yürür. Sisteme firma yetkilisinin tanımlı olması ve madde envanterinin önceden çıkarılmış olması, işlemin takılmadan ilerlemesi için ön koşuldur. Bireysel geçici kayıt için izlenen adımlar şöyle:

1. Sisteme giriş ve madde seçimi: KKS'ye giriş yapılır, sol menüden Madde Yönetimi bölümüne girilir ve konu olarak "Kayıt" seçilir.
2. Maddeye gidiş: Kayıt yapılacak madde listeden seçilerek "Maddeye Git" adımına geçilir.
3. Şablon doldurma: Açılan şablonlar arasından "KKDİK Geçici Kayıt" seçilir ve geçici kayıt için tanımlanmış bölümler doldurulur.
4. Gönderim: Yeniden Madde Yönetimi bölümüne dönülür, "Maddeyi Gönder" adımında kayıt türü olarak yine "KKDİK Geçici Kayıt" işaretlenir.
5. Bireysel başvuru tercihi: Ortak başvuru sorusuna, bireysel kayıt yapan firmalar "Hayır" cevabını verir.
6. Ücret ve gerekçe: Sistem tarafından hesaplanan döner sermaye ücreti yatırılır ve başvurunun gerekçesi açıkça belirtilerek işlem tamamlanır.

Adımlar kâğıt üzerinde düz görünse de, tıkanmaların büyük bölümü madde tanımlama ve zararlılık sınıflandırması aşamasında yaşanıyor. Maddenin doğru EC/CAS numarasıyla eşleştirilmemesi, karışım bileşenlerinin eksik girilmesi ya da gerekçenin yetersiz yazılması, başvurunun geri dönmesine yol açabiliyor. Son güne bırakılan başvurularda bu tür bir düzeltme talebi, tarihin kaçırılması anlamına gelebiliyor.

Bu nedenle envanter çalışmasını başvurudan bağımsız ve önden yapmak en sağlıklı yol. Hangi maddenin hangi rol altında, hangi tonajla kayda gireceği netleştirildiğinde, sistem üzerindeki işlem birkaç saatlik bir işe dönüşüyor. Kimyasal yönetiminin bütününe dair hizmet başlıklarımızı kimyasalların yönetimi sayfamızda bir arada bulabilirsiniz.

Geçici Kayıt ile Tam Kayıt Arasındaki Fark

İki kavram sık sık birbirine karıştırılıyor, oysa aralarındaki fark sürecin kaderini belirliyor. Geçici kayıt, tam kayıt dosyası için gereken tüm verilerin henüz hazır olmadığı durumlarda, firmanın piyasaya arz hakkını korumak amacıyla yaptığı ara işlemdir. Tam kayıt ise maddenin fiziksel, kimyasal, toksikolojik ve çevresel verilerinin eksiksiz sunulduğu, teknik dosyaya dayalı asıl kayıttır.

Geçici kayıt sizi mevzuata uygun konumda tutar ama yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Eylül sonunda geçici kaydını tamamlayan firma, tam kayıt dosyasını ilerideki tonaj bazlı son tarihlere kadar hazırlamak zorundadır. Yani 30 Eylül, sürecin sonu değil, güvenli biçimde devam edebilmenin kapısı.

Tam kayıt dosyası, ciddi bir veri ve laboratuvar çalışması gerektirir. Aynı maddeyi piyasaya süren firmaların veri paylaşımı yaparak ortak dosya oluşturması esastır; bu hem maliyeti böler hem de tekrarlı hayvan testlerinin önüne geçer. Ortak kaydın yürütülmesi, lider firmanın belirlenmesi ve maliyet paylaşımının anlaşmaya bağlanması bu aşamanın en zaman alan kısmıdır.

Kısacası geçici kayıt bir sprint, tam kayıt ise maraton. Eylül sonundaki eşiği geçmek acil olanı çözer, ama asıl teknik hazırlığın bugünden başlatılması gerekir. Mevzuatın bütününe dair güncel çerçeveyi KKDİK mevzuatı içeriğimizde derledik.

Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU) Neden Zorunlu?

KKDİK sürecinin görünmeyen ama belirleyici aktörü, Kimyasal Değerlendirme Uzmanı. Tam kayıt dosyasındaki kimyasal güvenlik raporunun ve Türkiye mevzuatına uygun güvenlik bilgi formunun, akredite bir kuruluştan sertifika almış KDU tarafından hazırlanması yasal bir zorunluluk. Bu, dosyanın teknik geçerliliğini güvence altına alan bir imza gibi düşünülebilir.

Uygulamada firmaların yaptığı en yaygın hata, yurt dışındaki üreticiden gelen güvenlik bilgi formunu Türkçeye çevirip yeterli sanmak. Oysa yalnızca dil çevirisi kabul edilmiyor. Formun 16. maddesinde KDU'nun sertifika bilgilerinin yer alması ve içeriğin Türkiye mevzuatına göre yeniden düzenlenmesi gerekiyor. Bu ayrıntı, denetimde en sık takılınan noktalardan biri.

KDU'nun rolü tek bir belgeyle sınırlı değil. Madde bilgilerinin doğrulanması, zararlılık sınıflandırmasının kontrolü, maruz kalma senaryolarının oluşturulması ve kayıt dosyasının bütünlüğünün sağlanması bu uzmanlığın kapsamına girer. KDU'nun ne iş yaptığını ve neden bu kadar kritik olduğunu kimyasal değerlendirme uzmanı nedir yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Bu nedenle firmalar için iki seçenek var: nitelikli bir uzmanı bünyede istihdam etmek ya da bu hizmeti dışarıdan almak. Süreklilik ve maliyet dengesi gözetildiğinde, orta ölçekli işletmelerin çoğu ikinci yolu tercih ediyor. Kimyasal değerlendirme uzmanlığı danışmanlığı ve güvenlik bilgi formu (SDS) hazırlama hizmetlerimiz tam da bu ihtiyaca yönelik kurgulanmış durumda.

Lider Firma, Ortak Kayıt ve Tek Temsilci Nasıl İşliyor?

KKDİK, aynı maddeyi piyasaya süren firmaların tek tek değil, birlikte hareket etmesini öngörür. Bu ortak kayıt yapısında bir firma lider kayıt ettiren olarak öne çıkar, diğerleri üye olarak dosyaya katılır. Lider firma, maddeye ilişkin ortak verileri ve teknik dosyanın çekirdeğini hazırlar; üyeler kendi tonaj ve kullanım bilgileriyle bu yapıya eklemlenir.

Sistem kâğıt üzerinde verimli görünse de, sahada en çok tıkanan yer burası. Lider firmanın belirlenememesi, veri paylaşımının sonuçlanmaması ve maliyet paylaşımında yaşanan anlaşmazlıklar birçok madde için süreci yavaşlattı. Bakanlığın bireysel geçici kayıt imkânını açmasının nedeni de tam olarak bu tıkanıklıktı; lider bulunamayan maddelerde firmalar artık tek başına ilerleyebiliyor.

İthalat tarafında tek temsilci mekanizması devreye giriyor. Türkiye'de yerleşik olmayan üretici, kendi atadığı bir tek temsilci aracılığıyla ithalatçılarının kayıt yükümlülüğünü tek elde toplayabiliyor. Bu yapı, aynı maddeyi farklı ithalatçılardan getiren firmaların ayrı ayrı kayıt yükünü ortadan kaldırdığı için özellikle çok tedarikçili sektörlerde tercih ediliyor.

Doğru yapının seçimi, maddenin niteliğine, tedarikçi sayısına ve firmanın tonajına göre değişir. Yanlış bir tercih, hem gereksiz maliyete hem de veri erişim sorunlarına yol açabilir. Bu kararı vermeden önce madde bazlı bir yükümlülük analizi yapılması, ilerideki tam kayıt aşamasında yaşanabilecek sürprizleri baştan eler.

30 Eylül'ü Kaçıran İşletmeleri Ne Bekliyor?

Son tarihin kaçırılması, basit bir gecikmeden çok daha ağır sonuçlar doğuruyor. Geçici kaydını 30 Eylül 2026'ya kadar tamamlamayan firma, kayıt yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılmıyor ve bu, ilgili maddeyi piyasaya arz etme hakkının hukuken tartışmalı hale gelmesi anlamına geliyor. İthalatçı için bu, gümrükte ve denetimde doğrudan sorun demek.

Mali tarafta yaptırım, kimyasal mevzuatına aykırılık üzerinden işletiliyor ve tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncelleniyor. Kayıtsız madde bulundurmak, eksik ya da geçersiz güvenlik bilgi formuyla ürün satmak ve süresinde kayıt yapmamak, birbirinden bağımsız ihlaller olarak değerlendirilebiliyor. İdari yaptırımla karşılaşmanız halinde izlenebilecek hukuki yol için çevre para cezasına itiraz ve dava yolu içeriğimiz süreci planlamada yardımcı olur.

Geçici kaydı tamamlamış olmak da işin bittiği anlamına gelmiyor. Asıl yük tam kayıt tarafında ve bu tarihler tonaj ile zararlılık sınıfına göre kademeli işliyor. Yıllık 1000 ton ve üzeri ile belirli yüksek zararlılıktaki maddeler için son tarih 31 Aralık 2026, yıllık 100 ile 1000 ton arası maddeler için 31 Aralık 2028, yıllık 1 ile 100 ton arası maddeler için ise 31 Aralık 2030 olarak belirlenmiş durumda. Sınıra yakın çalışan işletmelerin, kapasite değişiminin kendilerini bir üst dilime taşıyabileceğini hesaba katması gerekiyor.

Özetle, 30 Eylül geçici kayıt için son eşik, tam kayıt içinse geri sayımın resmen başladığı gün. Erken davranan firma hem bu haftaki riski bertaraf ediyor hem de veri ve dosya çalışmasını baskı altında değil, planlı biçimde yürütme imkânı kazanıyor. Kimyasal yükümlülüklerinin bütününe nasıl yaklaşılacağını görmek için kimyasalların yönetimi hizmet başlıklarımızı inceleyebilirsiniz.